Chương 1
NHẬN THỨC CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG PHÒNG NGỪA, ĐIỀU TRA
TỘI PHẠM TỔ CHỨC SỬ DỤNG TRÁI PHÉP CHẤT MA TUÝ
1.1. Nhận thức chung về tội phạm tổ chức sử dụng trái phép chất ma
túy
1.1.1. Khái niệm tội phạm tổ chức sử dụng trái chất ma tuý
Trong pháp luật hình sự Việt Nam hiện nay, tội phạm về ma túy ngày
càng được quy định một cách chặt chẽ và đầy đủ hơn. Qua nhiều lần sửa đổi,
bổ sung cho phù hợp với tình hình, ngày 21/12/1999, Quốc hội nước Cộng hoà
xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá X, kỳ họp thứ 8 đã chính thức thông qua Bộ
Luật hình sự với một chương dành riêng để quy định về các tội về ma túy -
Chương XVIII. Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy được quy định tại
Điều 197 Bộ luật hình sự. Nghiên cứu hai tội này dưới góc độ khoa học luật
hình sự chúng ta thấy như sau:
Tội phạm tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy là một loại tội phạm
xâm phạm sức khỏe con người và trật tự công cộng. Đối tượng phạm tội đã có
hành vi tập hợp người nghiện, tổ chức nhà chứa, chỉ huy phân công điều hành
hoạt động đưa trái phép các chất ma túy vào cơ thể người khác Hoặc thuê
mượn địa điểm cung cấp trái phép chất ma túy, chuẩn bị chất ma túy, chuẩn bị
phương tiện dụng cụ và các hành vi khác nhằm đưa trái phép các chất ma túy
vào cơ thể người khác.
1.1.2. Dấu hiệu pháp lý của tội phạm tổ chức sử dụng trái chất ma
túy
Điều 197 – Chương XVIII Bộ luật hình sự nước CHXHCNVN 1999
quy định: “Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” là: Người nào tổ chức
sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào. Do vậy:
5
- Khách thể của tội phạm: tội phạm này xâm phạm chế độ quản lý của
nhà nước về chất ma túy, ngoài ra tội phạm này còn xâm hại TTATXH, ảnh
hưởng đến sức khỏe của con người và làm lây lan tệ nạn nghiện hút ma túy.
- Mặt khách quan của tội phạm: thể hiện ở hành vi của một hoặc nhiều
người tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào, chuẩn
bị phương tiện dụng cụ, chuẩn bị chất ma túy, để đưa chất ma túy vào cơ thể
người khác một cách trái phép thể hiện:
Chỉ huy, phân công, điều hành các hoạt động đưa trái phép chất ma túy
vào cơ thể người khác.
Thuê địa điểm, mượn địa điểm, sử dụng địa điểm thuộc quyền chiếm
hữu của mình hoặc đang do mình quản lý, cũng như tìm địa điểm để làm nơi
đưa trái phép chất ma túy vào cơ thể người khác.
Cung cấp trái phép chất ma túy (tức hành vi bán trái phép chất ma túy)
cho người khác để họ sử dụng trái phép chất ma túy.
Chuẩn bị chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào (mua, xin, tàng trữ, sản
xuất ) nhằm đưa trái phép chất ma túy vào cơ thể người khác.
Tìm người sử dụng chất ma túy cho người tổ chức sử dụng trái phép
chất ma túy vào cơ thể của người họ.
Chuẩn bị phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sử dụng trái phép chất
ma túy dưới bất kỳ hình thức nào (mua, xin, tàng trữ, sản xuất ), nhằm dùng
chúng để đưa trái phép chất ma túy vào cơ thể người khác.
Các hành vi khác tức là ngoài các hành vi nêu ở trên thì các hành vi
khác giúp người khác đưa trái phép chất ma túy như tiêm hộ chất ma túy vào
người hoặc tạo điều kiện cho họ sử dụng trái phép chất ma túy như: cho người
khác mượn tiền để mua chất ma túy sử dụng trái phép.
Tội phạm được coi là hoàn thành khi thực hiện hành vi tổ chức sử dụng trái
phép chất ma túy như phân tích ở trên không kể lần đầu hay nhiều lần, việc người
6
nghiện sử dụng trái phép chất ma túy hay chưa không có ý nghĩa trong cấu thành tội
phạm.
- Chủ thể của tội phạm: Chủ thể của tội phạm tổ chức sử dụng trái phép
chất ma túy là bất kỳ hình thức nào có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt
độ tuổi theo luật định (người từ đủ 16 tuổi trở lên – khoản 1 hoặc từ đủ 14
tuổi trở lên- khoản 2,3,4).
- Mặt chủ quan của tội phạm: Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy
chỉ có thể thực hiện do lỗi cố ý trực tiếp. Ở đây có thể hiểu rằng người tổ chức
thực hiện lôi kéo người khác sử dụng chất ma túy đã hiểu tác hại của chất ma
túy đối với sức khỏe con người, thấy được hành vi của mình là gieo rắc tệ nạn
xã hội nhưng vẫn cố tình thực hiện. Trong mặt chủ quan của tội phạm cũng
cần phân biệt với trường hợp người thầy thuốc phải sử dụng thuốc chứa chất
ma túy nhằm mục đích chữa bệnh cho bệnh nhân.
1.1.3. Những vấn đề cần chú ý khi áp dụng điều 197- Bộ luật hình sự
- Người phạm tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý có thể là người
nghiện hoặc không phải là người nghiện ma túy, vì vậy phải xác định rõ có đúng
bản chất của hành vi tổ chức hay chỉ là những người nghiện ma túy tụ tập với
nhau sử dụng trái phép chất ma tuý thì không phạm tội tổ chức sử dụng chất ma
túy.
- Nếu sau khi bán ma túy cho người nghiện, người bán còn cho người nghiện
sử dụng địa điểm, cung cấp các dụng cụ tiêm, chích, hút hít cho người nghiện thì
dù lần đầu cũng phải truy tố về tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép chất
ma túy (Điều 194-BLHS) và tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý (Điều 197-
BLHS).
1.2. Nhận thức chung về hoạt động phòng ngừa, điều tra tội phạm tổ
chức sử dụng trái phép chất ma tuý của lực lượng Cảnh sát điều tra tội
phạm về ma tuý.
7
1.2.1. Chủ trương, đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của nhà
nước về hoạt động phòng ngừa, điều tra tội phạm tổ chức sử dụng trái phép
chất ma tuý
Hiểm hoạ ma tuý đang là một vấn nạn mà toàn Đảng toàn dân ta tích
cực loại trừ nhằm xây dựng một xã hội văn minh, tạo môi trường sống lành
mạnh. Phòng chống ma tuý là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân. Trong
những năm qua, công tác phòng chống ma tuý đã được Đảng, Nhà nước, các
cấp, các ngành quan tâm, triển khai nhiều biện pháp quyết liệt, đồng bộ nên
đã đạt được những kết quả quan trọng huy động được sức mạnh tổng hợp của
cả xã hội vào cuộc đấu tranh này góp phần ổn định ANTT. Tuy nhiên, trước
xu hướng gia tăng các hoạt động của bọn tội phạm ma túy trên thế giới cùng
những tác động tiêu cực của mặt trái xã hội, tình hình hoạt động của tội phạm
ma tuý vẫn diễn ra phức tạp. Nó gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng trên
những lĩnh vực của đời sống xã hội. Giải quyết vấn đề này không những thể
hiện tính kiên quyết triệt để cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa mà còn thể hiện
tính nhân đạo sâu sắc trong đường lối chính sách của Đảng, nhà nước ta. Do
đó muốn giải quyết tệ nạn ma tuý nói chung, tội phạm tổ chức sử dụng trái
phép chất ma tuý nói riêng có hiệu quả phải khéo léo kết hợp giữa chiến lược
và sách lược vừa kiên quyết mềm dẻo, vừa giáo dục cải tạo, trấn áp. Chủ động
sử dụng có hệ thống những biện pháp về chính trị tư tưởng, văn hoá kinh tế xã
hội, pháp luật…Đồng thời phát huy lực lượng xã hội tham gia đấu tranh trên
cơ sở lấy dân làm gốc. Nhà nước quản lý dưới sự lãnh đạo của Đảng không
ngừng tăng cường hoạt động của các cơ quan chức năng. Đấu tranh tội phạm
tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý là một bộ phận của cuộc đấu tranh
chống tội phạm ma tuý. Đứng trước hiểm hoạ ma tuý, Đảng và chính phủ đã
chỉ đạo sát sao công tác phòng, chống ma tuý thông qua việc đề ra các chủ
trương chính sách nhằm huy động các cấp, các ngành, các đoàn thể từ trung
ương đến địa phương và toàn dân tích cực tham gia công tác này. Ngày
8
21/12/1999 Quốc Hội thông qua bộ luật hình sự 1999: Quy định tội phạm tổ
chức sử dụng trái phép chất ma túy tại điều 197- Chương 18. Ngày
29/11/1993, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 06/CP “Về tăng cường công
tác phòng, chống kiểm soát ma tuý”. Tuyên truyền và vận động đông đảo
quần chúng nhân dân tham gia phòng chống ma túy. Kiểm soát nghiêm ngặt
việc vận chuyển lưu thông các loại ma tuý trên toàn lãnh thổ. Kiểm tra xoá bỏ
ngay các tổ chức, các ổ tiêm chích, hút hít các chất ma tuý. Tổ chức cai
nghiện cho các đối tượng. Đặt nhiệm vụ phòng chống kiểm soát ma tuý thành
chương trình Quốc gia đồng bộ, với sự tham gia của mọi lực lượng tổ chức
Đảng, chính quyền đoàn thể và mọi thành viên trong xã hội.
Để đạt được mục tiêu, yêu cầu theo tinh thần, nội dung các chỉ thị, nghị
quyết của Đảng và nhà nước về phòng, chống ma tuý, chúng ta phải nắm
vững quan điểm “ lấy phòng ngừa là chính, kết hợp chặt chẽ giữa các hoạt
động giảm cung, giảm cầu với việc phát huy sức mạnh của toàn xã hội trong
cuộc đấu tranh phòng, chống ma tuý”.
1.2.2. Khái niệm hoạt động phòng ngừa, điều tra tội phạm tổ chức sử
dụng trái phép chất ma tuý của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma
tuý.
Trong công cuộc đấu tranh bảo vệ ANQG và giữ gìn TTATXH thì cuộc đấu
tranh chống tội phạm về ma tuý là một bộ phận không thể tách rời. Hoạt động
này bao gồm hai mặt phòng ngừa và điều tra xử lý trong đó hoạt động phòng
ngừa phải tích cực, chủ động và nó là phương hướng cơ bản của cuộc đấu
tranh.
Hoạt động phòng ngừa tội phạm bao gồm trước hết là việc làm rõ nguyên
nhân và điều kiện của tội phạm. Từ đó áp dụng các biện pháp nhằm xóa bỏ
nguyên nhân và điều kiện dẫn đến tội phạm, xoá bỏ nguồn gốc phát sinh tội
phạm. Để thực hiện tội phạm phải thực hiện đồng bộ các biện pháp khác nhau
với sự tham gia phối hợp chặt chẽ của các cơ quan Nhà nước, các đoàn thể
9
quần chúng, tổ chức xã hội và cá nhân mọi công dân dưới sự lãnh đạo của
Đảng. Điều tra vụ án ma tuý là hoạt động của lực lượng CSĐTTPVMT tiến
hành các biện pháp điều tra theo trình tự Luật Tố tụng hình sự đã quy định, có
sự hỗ trợ của các biện pháp nghiệp vụ trinh sát để tìm kiếm, thu thập, kiểm tra,
đánh giá chứng cứ đối với vụ án đã xảy ra nhằm chứng minh sự thật của vụ án,
xác định tội phạm và người phạm tội phục vụ cho việc truy tố, xét xử.
Từ sự phân tích trên, có thể hiểu: Hoạt động phòng ngừa, điều tra tội
phạm tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý của lực lượng CSĐTTP về ma tuý
là quá trình tổ chức, tiến hành tổng hợp các biện pháp nhằm loại bỏ nguyên
nhân, điều kiện nảy sinh tội phạm, từng bước làm giảm, hạn chế và tiến tới
loại trừ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội và tiến hành các biện pháp điều tra
theo quy định của pháp luật để làm rõ tội phạm.
1.2.3. Các biện pháp phòng ngừa, điều tra tội phạm tổ chức sử dụng
trái phép chất ma tuý của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma tuý
1.2.3.1. Các biện pháp phòng ngừa tội phạm tổ chức sử dụng trái phép
chất ma tuý của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma tuý
- Phòng ngừa xã hội: Là áp dụng tổng hợp các biện pháp do các cơ quan
Nhà nước, các tổ chức xã hội tiến hành để ngăn chặn tội phạm tổ chức sử dụng
trái phép chất ma tuý, loại trừ các nguyên nhân điều kiện phạm tội. Căn cứ vào
chức năng nhiệm vụ của mình, lực lượng CSĐTTPVMT phòng ngừa tội phạm
sử dụng trái phép chất ma tuý với những nội dung sau:
+ Phối hợp với cơ quan thông tin, văn hoá, phát thanh, truyền hình và cơ
quan báo chí khác tuyên truyền, nâng cao ý thức của nhân dân trong công tác
phòng ngừa. Thông qua công tác tuyên truyền để cho mọi người thấy được sự
nguy hại của ma tuý để mọi người cảnh giác không sa vào ma tuý; cho người
nghiện thấy được tác hại của ma tuý để họ dũng cảm đoạn tuyệt, từ bỏ ma tuý.
Từ đó mới phát huy tích tích cực của quần chúng trong phát hiện, tố giác tội
10
phạm tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý, tích cực tham gia các hoạt động
có liên quan đến công tác phòng ngừa tội phạm này tại cơ sở.
+ Phối hợp với các cơ quan, đơn vị có liên quan, kiểm soát nghiêm ngặt
việc lưu thông, sử dụng tiền chất và các sản phẩm dược có chứa chất ma túy,
hoạt động mua bán, vận chuyển chất ma túy.
+ Tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương và phối hợp với cơ
quan chức năng tổ chức phát động và thực hiện kế hoạch xây dựng thôn, xã, cơ
quan, trường học không có người nghiện ma túy, tội phạm về ma túy.
+ Tham gia công tác tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật về phòng
chống ma túy, phối hợp với ngành giáo dục - đào tạo tuyên truyền giáo dục
phòng ngừa tội phạm ma túy trong học sinh, sinh viên.
- Phòng ngừa nghiệp vụ: Là sử dụng hệ thống các biện pháp pháp luật,
nghiệp vụ, do lực lượng CSĐTTPVMT tiến hành nhằm mục đích phát hiện,
ngăn chặn và loại trừ nguyên nhân, điều kiện của tội phạm tổ chức sử dụng trái
phép chất ma tuý. Nội dung biện pháp này bao gồm:
+ Tiến hành công tác điều tra cơ bản, nắm vững tình hình ANTT ở địa bàn
và những vấn đề có liên quan đến công tác phòng chống tội phạm về ma túy
nói chung, tội phạm tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý nói riêng như: tình
hình người nghiện ma túy, công tác tổ chức cai nghiện; tình hình hoạt động của
bọn tội phạm sản xuất, mua bán, vận chuyển, tàng trữ trái phép chất ma túy
trên địa bàn, các tụ điểm, ổ nhóm, nơi công cộng có nghi vấn tổ chức sử dụng
chất ma túy.
+ Tiến hành công tác sưu tra đối tượng liên quan đến tội phạm tổ chức sử
dụng trái phép chất ma tuý, nắm tình hình các loại đối tượng trong địa bàn.
+ Xây dựng mạng lưới bí mật ở những địa bàn, tuyến mà các đối tượng
nghiện và bọn tội phạm tổ chức sử dụng và sử dụng trái phép chất ma tuý có
điều kiện hoạt động hoặc đang hoạt động.
11
+ Phối hợp chặt chẽ với các lực lượng nghiệp vụ khác tiến hành các hoạt
động phòng ngừa tội phạm tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý.
1.2.3.2. Các biện pháp điều tra tội phạm tổ chức sử dụng trái phép chất
ma tuý của lực lượng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma tuý
Căn cứ quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 và Pháp lệnh tổ
chức điều tra hình sự năm 2004, lực lượng CSĐTTPVMT trong quá trình tổ
chức điều tra vụ án tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý được tiến hành các
hoạt động và thực hiện các biện pháp điều tra sau đây:
- Tiếp nhận và xử lý tin báo, tố giác về vụ án
- Tiến hành các biện pháp điều tra trinh sát
+ Trinh sát xác minh
+ Hoạt động theo dõi, giám sát đối tượng
+ Trinh sát nội tuyến
+ Trinh sát kỹ thuật
+ Xây dựng và sử dụng mạng lưới bí mật
- Tiến hành các biện pháp điều tra tố tụng
+ Khởi tố vụ án, khởi tố bị can, lập kế hoạch điều tra.
+ Khám xét.
+ Khám nghiệm hiện trường.
+ Hỏi cung bị can và lấy lời khai những đối tượng có liên quan.
+ Lấy lời khai người làm chứng.
+ Trưng cầu giám định
+ Đối chất
+ Nhận dạng.
+ Kết thúc hoạt động điều tra.
1.3. Mối quan hệ phối hợp giữa lực lượng cảnh sát điều tra tội phạm
về ma tuý với các lực lượng khác trong hoạt động phòng ngừa và điều tra
tội phạm tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý
12
Xuất phát từ đặc điểm, tính chất hoạt động của tội phạm ma túy nói chung
và tội phạm tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý nói riêng, lực lượng
CSĐTTPVMT phải chủ động xây dựng mối quan hệ thường xuyên, gắn bó và
mật thiết với các đơn vị, lực lượng khác để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Mối quan hệ được tăng cường sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng
CSĐTTPVMT nắm chắc địa bàn đối tượng và tổ chức có hiệu quả các hoạt
động phòng ngừa và điều tra khám phá tội phạm tổ chức sử dụng trái phép chất
ma tuý. Mối quan hệ được thể hiện như sau:
- Quan hệ với các lực lượng trong ngành Công an:
+ Quan hệ với lực lượng Cảnh sát quản lý hành chính và Công an xã.
Công an phụ trách xã, công an xã có chức năng nhiệm vụ quản lý toàn
diện về an ninh trật tự trên địa bàn phụ trách. Trong lĩnh vực phòng chống tội
phạm ma túy nói chung, công an phụ trách xã và lực lượng công an xã có một
vai trò rất quan trọng, vừa quản lý địa bàn, vừa quản lý đối tượng. Lực lượng
công an phụ trách xã, công an xã có mối quan hệ rất mật thiết với lực lượng
CSĐTTPVMT. Hàng ngày, lực lượng CSĐTTPVMT cử cán bộ xuống địa bàn
phối hợp để nắm tình hình địa bàn, đối tượng có liên quan đến tội phạm thông
qua lực lượng công an ở xã và do công an ở cơ sở đó cung cấp. Mọi tình hình,
thông tin liên quan đến tội phạm tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý do lực
lượng công an phụ trách xã, công an xã thu thập được đều trao đổi, cung cấp
kịp thời cho lực lượng CSĐTTPVMT. Trên cơ sở đó các lực lượng cùng phối
hợp tổ chức xác minh làm rõ các thông tin, sự việc dưới sự hướng dẫn của lực
lượng CSĐTTPVMT.
+ Quan hệ với lực lượng CSĐTTP về TTXH.
Tội phạm hình sự và tội phạm ma túy có mối quan hệ rất gần gũi với
nhau. Thực tế hiện nay 80% đối tượng phạm tội hình sự là các đối tượng có
tiền án, tiền sự liên quan đến ma túy, nhiều vụ án hình sự nghiêm trọng xảy ra
do các đối tượng nghiện ma túy thực hiện, mặt khác xu thế hiện nay rất nhiều
13
đối tượng phạm tội hình sự chuyên nghiệp chuyển sang hoạt động phạm tội
về ma túy. Vì vậy, lực lượng CSĐTTP về TTXH và lực lượng CSĐTTPVMT
cần có sự phối hợp hết sức chặt chẽ, thường xuyên nhằm trao đổi các thông
tin về tội phạm, trong soát, xét các đối tượng phạm tội, tạo hiệu quả trong
hoạt động phòng ngừa và nhanh chóng điều tra, xác định thủ phạm gây án
phục vụ tốt yêu cầu công tác của hai lực lượng nghiệp vụ.
+ Quan hệ với Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra: Trong quá trình điều
tra khám phá tội phạm tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý, lực lượng
CSĐTTPVMT cần có sự phối hợp thường xuyên, gắn bó với Văn phòng Cơ quan
Cảnh sát điều tra để tạo điều kiện cho lực lượng CSĐTTPVMT trong quá trình
thực hiện các biện pháp điều tra, thực hiện đúng, tốt các yêu cầu của pháp luật,
tránh oan sai. Mặt khác sự phối hợp này còn giúp tính toán, cùng bàn bạc thảo
luận đưa ra các biện pháp chiến thuật để chuyển hoá tài liệu trinh sát thu thập
được từ các biện pháp trinh sát bí mật thành chứng cứ công khai, hợp pháp đúng
quy định của pháp luật.
+ Quan hệ với các lực lượng nghiệp vụ khác: lực lượng CSĐTTPVMT
cũng có sự phối hợp chặt chẽ với PC35 trong công tác quản lý giam giữ các đối
tượng đã bị bắt trong các vụ án không để chúng thông cung, chạy trốn hoặc
thông tin ra ngoài cho đồng bọn; bố trí tốt mạng lưới bí mật trong trại tạm giam
để phục vụ yêu cầu điều tra mở rộng án. Phối hợp với PV27 để trao đổi, khai
thác thông tin tội phạm, với PV28 để phát động phong trào quần chúng, phối hợp
với PC25, PC26 để triển khai phòng chống tội phạm này trên tuyến giao thông
thuỷ, bộ và phối hợp với các lực lượng An ninh nhân dân để làm tốt công tác
phong trào vận động quần chúng ở các vùng có đạo phòng chống tội phạm về ma
tuý nói chung, tội phạm tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý nói riêng
Duy trì mối quan hệ với lực lượng CSĐTTPVMT ở Trung ương và công
an các tỉnh bạn để thực hiện các yêu cầu điều tra, yêu cầu xác minh, trao đổi
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét