Mở rộng thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam trong diều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
DANH MỤC BẢNG BIỂU, BIỂU ĐỒ
TT TÊN BẢNG, BIỂU ĐỒ Trang
Bảng 2.1
Tình hình xuất khẩu gạo Việt Nam
giai đoạn 1989 – 2005.
Biểu đồ 2.1
Lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam
giai đoạn 1989 -2995
Biểu đồ 2.2
Sự biến động của giá xuất khẩu và
kim ngạch xuất khẩu gạo giai đoạn
1989 -2005
Biểu đồ 2.3
Diễn biến giá gạo 5%, 25% của Thái
Lan và Việt Nam
Bảng 2.2
Thị trường xuất khẩu gạo của Việt
Nam (2002- 2004)
Bảng 2.3
So sánh gạo xuất khẩu của Việt Nam
so với các đối thủ
cạnh tranh lớn
Bảng 3.1
Cung và cầu gạo thế giới, thống kê
và dự báo
Bảng 3.2
Dự báo mức tiêu thụ gạo của thế giới
tới năm 2010 của USDA
Bảng 3.3
Dự báo các nước nhập khẩu gạo thế
giới tới năm 2010
Bảng 3.4
Dự báo các nước xuất khẩu gạo thế
giới tới năm 2010
Bảng 3.5
Dự báo thị trường gạo Việt Nam giai
đoạn 2001-2010
SV Ngô Tuấn Anh, lớp Kinh tế phát triển K44A
5
Mở rộng thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam trong diều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
LỜI NÓI ĐẦU
Trong những năm gần đây, nước ta đã vươn lên đứng thứ 2 trong số
những nước xuất khẩu gạo nhiều nhất thế giới (chỉ sau Thái Lan). Sản
lượng lúa gạo sản xuất ngày càng tăng lên không những đáp ứng được nhu
cầu của chương trình an ninh lương thực quốc gia mà còn có thể xuất khẩu
với số lượng lớn. Trong giai đoạn 1995 – 2004, sản lượng lúa tăng bình
quân khoảng 4,1%/năm. Mỗi năm cung cấp khoảng 16 – 28 triệu tấn gạo
cho tiêu dùng nội địa và khoảng 3 – 4 triệu tấn cho xuất khẩu. Với gần 80%
lao động sống ở khu vực nông thôn và tham gia sản xuất trong lĩnh vực
nông nghiệp, chủ yếu là trồng lúa. Có thể nói vấn đề sản xuất và tiêu thụ
lúa gạo luôn là một trong những vấn đề được Chính phủ quan tâm hàng
đầu, coi đó là một hướng đi để phát triển nông nghiệp nông thôn nước ta.
Thực tế những năm vừa qua cho thấy, gạo luôn là một trong mười mặt hàng
có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất nước ta. Tuy nhiên trong những năm gần
đây trước tình hình hội nhập kinh tế thế giới mặt hàng gạo xuất khẩu nước
ta gặp phải những khó khăn nhất định. Trước hết là sự cạnh tranh gay gắt
giữa những quốc gia xuất khẩu gạo và sau nữa là những yêu cầu ngày càng
cao về chất lượng và giá cả của các quốc gia nhập khẩu gạo. Trong lĩnh vực
xuất khẩu gạo hiện nay chúng ta gặp một số khó khăn bất ổn đó là tình
trạng gạo của nước ta xuất sang thị trường nước khác thường không được
đánh giá cao về chất lượng, vì vậy giá gạo của nước ta trên thị trường thế
giới thấp hơn so với gạo cùng loại của nước khác (Thái Lan). Hơn nữa
nước ta chủ yếu xuất khẩu thô lúa gạo do trang thiết bị chế biến còn lạc
hậu, trước tình hình đó Chính phủ đã có những giải pháp cụ thể nhằm thúc
đẩy sự phát triển của thị trường lúa gạo cả trong và ngoài nước, một số giải
pháp có thể kể đến như: quy hoạch các vùng trồng lúa chất lượng cao, hỗ
trợ vốn và kĩ thuật cho người nông dân, quy định mức giá sàn trong thu
mua lúa gạo, thành lập các chợ đầu mối buôn bán gạo, xúc tiến thương mại
SV Ngô Tuấn Anh, lớp Kinh tế phát triển K44A
6
Mở rộng thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam trong diều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
với các tổ chức và quốc gia khác nhằm kí những hợp đồng xuất khẩu gạo
có giá trị,…Tất cả những hoạt động này đã mang lại những hiệu quả tích
cực nhất định và đang dần dần bình ổn thị trường xuất khẩu gạo nước ta.
Với mong muốn tìm hiểu thực trạng thị trường xuất khẩu lúa gạo hiện nay
và những giải pháp nhằm phát triển thị trường xuất khẩu gạo của Chính
phủ, nhằm tăng cường hiểu biết, áp dụng những kiến thức đã học của mình
để có thể đề xuất những giải pháp riêng nên tôi đã chọn đề tài “Mở rộng thị
trường xuất khẩu gạo Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế”.
Đề tài gồm 3 chương:
Chương I: Lý luận chung về xuất khẩu hàng hóa và sự cần thiết
phải thúc đẩy xuất khẩu gạo Việt Nam trong điều kiện hội nhập
kinh tế thế giới
Chương II: Thực trạng thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam
trong thời gian qua.(1989 – 2005)
Chương III: Giải pháp phát triển thị trường xuất khẩu gạo Việt
Nam đến năm 2010
Do trình độ và thời gian nghiên cứu có hạn nên đề tài không tránh
khỏi sai sót. Tôi rất mong nhận được sự góp ý và chỉ bảo của Thầy giáo
cùng các Cán Bộ trong Viện quy hoạch và thiết kế nông nghiệp - Bộ nông
nghiệp phát triển nông thôn Việt Nam để bài viết được hoàn thiện hơn.
Trong quá trình thực tập và nghiên cứu hoàn thiện đề tài này, tôi đã
nhận được sự giúp đỡ, hướng dẫn chỉ bảo tận tình của Thầy giáo: ThS. Vũ
Cương và cán bộ hướng dẫn thực tập TS. Đặng Phúc(Phòng kế hoạch -
Viện quy hoạch và thiết kế nông nghiệp - Bộ nông nghiệp và phát triển
nông thôn)
Với tấm lòng trân trọng nhất tôi xin chân thành cảm ơn!
SV Ngô Tuấn Anh, lớp Kinh tế phát triển K44A
7
Mở rộng thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam trong diều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
CHƯƠNG I
LÝ LUẬN CHUNG VỀ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA VÀ SỰ
CẦN THIẾT PHẢI THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU GẠO VIỆT
NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ THẾ GIỚI
I. Lý luận chung về xuất khẩu hàng hóa
I.1. Khái niệm và vai trò của xuất khẩu hàng hóa
I.1.1. Khái niệm
Xuất khẩu hàng hoá, dịch vụ là một trong những hoạt động kinh
doanh quốc tế đầu tiên và cơ bản của các công ty kinh doanh quốc tế. Xuất
khẩu hàng hoá, dịch vụ là hoạt động kinh doanh quốc tế của các cá nhân,
tập thể doanh nghiệp ở các quốc gia nhằm đưa hàng hoá và dịch vụ ra nước
ngoài. Xuất khẩu được coi là hình thức thâm nhập thị trường nước ngoài ít
rủi ro và chi phí thấp. Dưới giác độ kinh doanh thì hoạt động này là việc
bán hàng hoá dịch vụ, dưới giác độ là quà tặng, những hoạt động viện trợ
thì hoạt động đó chỉ là việc lưu chuyển hàng hoá và dịch vụ.
Xuất khẩu còn được hiểu là hoạt động kinh doanh buôn bán ở phạm vi
quốc tế. Đó không chỉ là những hành vi buôn bán riêng lẻ mà là cả một hệ
thống các quan hệ mua bán trong thương mại có tổ chức từ bên trong ra
đến bên ngoài. Mục đích của việc xuất khẩu là khai thác được thế mạnh của
từng quốc gia trong phân công lao động quốc tế. Xuất khẩu là một hoạt
động cơ bản của thương mại quốc tế, là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng
trên phạm vi toàn cầu. Việc trao đổi hàng hoá dịch vụ giữa các nước thông
qua mua bán sẽ tạo điều kiện cho sự tiến bộ khoa học kỹ thuật, đẩy mạnh
phạm vi chuyên môn hoá sản xuất. Số sản phẩm thoả mãn nhu cầu con
người ngày càng dồi dào và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nước ngày càng
lớn.
SV Ngô Tuấn Anh, lớp Kinh tế phát triển K44A
8
Mở rộng thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam trong diều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
Xuất khẩu là hoạt động cơ bản của ngoại thương, đã xuất hiện từ lâu
và ngày càng phát triển mạnh mẽ cả về chiều rộng và chiều sâu. Hình thức
cơ bản của nó là hoạt động trao đổi hàng hoá giữa các quốc gia. Cho đến
nay, nó đã phát triển rất mạnh mẽ, được biểu hiện dưới nhiều hình thức.
Hoạt động xuất khẩu ngày nay diễn ra trên phạm vi toàn cầu, trong tất cả
các lĩnh vực của nền kinh tế, không chỉ giới hạn ở hàng hoá hữu hình mà
còn mở rộng sang cả hàng hoá vô hình và mặt hàng này chiếm tỷ trọng
ngày càng lớn trong mậu dịch quốc tế.
I.1.2. Vai trò
Cùng với chiến lược hội nhập và phát triển, thương mại quốc tế là một
bộ phận quan trọng, gắn liền với tiến trình hội nhập và có vai trò quyết định
đến lợi thế của một quốc gia trên thị trường khu vực và thế giới. Vì vậy
việc đẩy mạnh giao lưu thương mại quốc tế nói chung và thúc đẩy xuất
khẩu hàng hoá, dịch vụ nói riêng là mục tiêu phát triển kinh tế hàng đầu của
các quốc gia. Thực tế cho thấy các nước có dự trữ ngoại tệ lớn như Mỹ,
Nhật Bản, Đài loan, Singgapo đều là những nước có tỷ trọng xuất khẩu
lớn trên thế giới. Vì vậy có thể nói thúc đẩy xuất khẩu hàng hoá dịch vụ là
một động lực của sự phát triển kinh tế.
Xuất khẩu tạo điều kiện cho các quốc gia tận dụng được lợi thế so
sánh của mình. Sức cạnh tranh của hàng hoá được nâng cao, tăng trưởng
kinh tế trở nên ổn định và bền vững hơn nhờ các nguồn lực được phân bổ
một cách hiệu quả hơn. Quá trình này cũng tạo ra cơ hội lớn cho tất cả các
nước, nhất là những nước đang phát triển, đẩy mạnh công nghiệp hoa trên
cơ sở ứng dụng thành quả của cuộc cách mạng khoa hoc - công nghệ .
Xuất khẩu tạo nguồn vốn chủ yếu cho nhập khẩu công nghệ, máy móc
và những nguyên nhiên vật liệu cần thiết phục vụ cho sự nghiệp công
nghiệp hóa - hiện đại hoá. Hoạt động xuất khẩu còn kích thích các ngành
kinh tế phát triển, góp phần tăng tích luỹ vốn, mở rộng sản xuất, tăng thu
SV Ngô Tuấn Anh, lớp Kinh tế phát triển K44A
9
Mở rộng thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam trong diều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
nhập cho nền kinh tế, cải thiện mức sống của các tầng lớp dân cư. Ngoại tệ
thu được từ hoạt động xuất khẩu là nguồn tăng dự trữ ngoại tệ. Dự trữ
ngoại tệ dồi dào là điều kiện cần thiết để giúp cho quá trình ổn định nội tệ
và chống lạm phát.
Xuất khẩu đóng góp vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sản xuất
sản phẩm. Có hai cách nhìn nhận về tác động của xuất khẩu đối với sản
xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Một là, xuất khẩu chỉ là việc tiêu thụ những sản phẩm thừa cho sản
xuất vượt quá nhu cầu nội địa, tức là xuất khẩu nhưng gì ta có. Trong
trường hợp nền kinh tế còn lạc hậu và chậm phát triển như nước ta, sản
xuất về cơ bản còn chưa đủ tiêu dùng, nếu chỉ thụ động chờ sự “ thừa ra”
của sản xuất thì xuất khẩu rất nhỏ bé và tăng trưởng chậm chạp, không có
tác dụng chuyển dịch cơ cấu kinh tế và thúc đẩy sản xuất phát triển.
Hai là, coi thị trường và đặc biệt là thị trường thế giới là hướng quan
trọng để tổ chức sản xuất, nhằm xuất khẩu những gì mà thị trường thế giới
cần. Quan điểm này chính là xuất phát từ nhu cầu thị trường thế giới để tổ
chức sản xuất. Điều đó có tác động tích cực đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế,
thúc đẩy sản xuất sản phẩm. Sự tác động này được thể hiện ở chỗ:
• Các ngành sản xuất hàng xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành
khác có cơ hội phát triển thuận lợi. Chẳng hạn, khi phát triển
ngành dệt xuất khẩu sẽ tạo cơ hội đày đủ cho việc phát triển ngành
xuất khẩu nguyên liệu như bông hay thuốc nhuộm. Sự phát triển
của ngành công nghiệp chế biến thực phẩm có thể sẽ kéo theo sự
phát triển của ngành công nghiệp chế tạo thiết bị phục vụ cho nó.
• Xuất khẩu tạo ta khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ, nhờ vậy mà
sản xuất có thể phát triển và ổn định.
• Xuất khẩu tạo điều kiện mở rộng khả năng cung cấp đầu vào cho
sản xuất, nâng cao năng lực sản xuất trong nước. Điều này nhằm
SV Ngô Tuấn Anh, lớp Kinh tế phát triển K44A
10
Mở rộng thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam trong diều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
nói đến xuất khẩu là phương tiện quan trọng tạo nguồn vốn và kỹ
thuật công nghệ từ thế giới bên ngoài vào Việt Nam nhằm hiện đại
hoá nền kinh tế đất nước để tạo ra một năng lực sản xuất mới.
• Thông qua xuất khẩu, hàng hoá của ta sẽ tham gia vào cuộc cạnh
tranh trên thị trường thế giới về giá cả, chất lượng. Cuộc cạnh
tranh này đòi hỏi chúng ta phải tổ chức lại sản xuất, hình thành cơ
cấu sản xuất luôn thích ứng được với những thay đổi của thị
trường.
• Xuất khẩu còn đòi hỏi các doanh nghiệp phải luôn đổi mới và hoàn
hiện công việc quản trị sản xuất và kinh doanh.
+ Xuất khẩu có tác động tích cực đến việc giải quyết công việc làm và
cải thiện đời sống nhân dân. Tác động của xuất khẩu đến đời sống bao gồm
rất nhiều mặt. Trước hết sản xuất hàng xuất khẩu là nơi thu hút hàng triệu
lao động vào làm việc với thu nhập cao. Xuất khẩu còn tạo ra nguồn vốn để
nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ đời sống và đáp ứng ngày
càng phong phú thêm nhu cầu tiêu dùng của nhân dân. Đồng thời xuất khẩu
cũng tác động tích cực tới tình độ tay nghề và thay đổi thói quen của những
người sản xuất hàng xuất khẩu.
+ Xuất khẩu là cơ sở để mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế của
mỗi quốc gia trên thị trường thế giới. Thực tế qua hơn 10 năm thực hiện
công cuộc đổi mới ở nước ta đã cho thấy đóng góp của hoạt động xuất khẩu
đối với sự phát triển của nền kinh tế trong những năm qua là rất đáng kể.
Hiện nay, Việt Nam có quan hệ buôn bán với trên 170 quốc gia trên thế
giới, tổng kim ngạch xuất khẩu tăng từ 2,087 tỷ USD năm 1990 lên 15 tỷ
USD năm 2001. Bên cạnh đó chúng ta cũng đã từng bước xây dựng được
một số mặt hàng có quy mô ngày càng lớn và được thị trường thế giới chấp
nhận như: dầu khí, gạo, thuỷ sản, hàng may mặc, cà phê Việc xây dựng
được một số mặt hàng có quy mô lớn nói trên đã cho phép chúng ta khai
SV Ngô Tuấn Anh, lớp Kinh tế phát triển K44A
11
Mở rộng thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam trong diều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
thác được những lợi thế so sánh của nền kinh tế Việt Nam và đồng thời
cũng tích luỹ được những bài học thực tiễn quan trọng cho việc đổi mới và
hình thành cơ cấu xuất khẩu có hiệu quả cho nền ngoại thương Việt Nam
trong những năm sau này.
I.2. Các hình thức xuất khẩu chủ yếu
I.2.1. Xuất khẩu trực tiếp
Xuất khẩu trực tiếp là hình thức nhà sản xuất trực tiếp giao dịch với
khách hàng nước ngoài ở khu vực thị trường nước ngoài thông qua tổ chức
của mình.
Các công ty có kinh nghiệm quốc tế thường trực tiếp bán các sản
phẩm của mình ta thị trường nước ngoài. Khách hàng của công ty không
chỉ đơn thuần là người tiêu dùng. Những ai có nhu cầu mua sản phẩm của
công ty đều là khách hàng của công ty. Để thâm nhập thị trường quốc tế
qua hình thức xuất khẩu trực tiếp, các công ty thường sử dụng hai hình thức
chủ yếu sau đây:
* Đại diện bán hàng
Đại diện bán hàng là hình thức bán hàng không trên danh nghĩa của
mình mà lấy danh nghĩa của người uỷ thác. Đại diện bán hàng được nhận
một phần hoa hồng trên cơ sở giá trị của hàng hoá mà họ bán được. Trên
thực tế, đại diện bán hàng hoạt động như là nhân viên bán hàng của công ty
ở thị trường nước ngoài. Công ty sẽ ký hợp đồng trực tiếp với khách hàng ở
thị trường đó.
* Đại lý phân phối
Đại lý phân phối là người mua hàng hoá của công ty để bán theo kênh
tiêu thụ ở khu vực mà công ty phân định. Công ty khống chế phạm vi phân
phối, kênh phân phối ở thị trường nước ngoài. Đại lý phân phối chấp nhận
SV Ngô Tuấn Anh, lớp Kinh tế phát triển K44A
12
Mở rộng thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam trong diều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
toàn bộ rủi ro liên quan đến việc bán hàng ở thị trường đã phân định và thu
lợi nhuận qua chênh lệch giữa giá mua và giá bán.
I.2.2. Xuất khẩu gián tiếp
Xuất khẩu gián tiếp là hình thức khi doanh nghiệp thông qua các dịch
vụ của các tổ chức độc lập đặt ngay tại nước xuất khẩu để tiến hành xuất
khẩu sản phẩm của mình ra nước ngoài.
Các trung gian mua bán chủ yếu trong kinh doanh xuất khẩu là: Đại
lý, công ty quản lý xuất nhập khẩu và công ty kinh doanh xuất nhập khẩu.
Các trung gian mua bán này không chiếm hữu hàng hoá của công ty nhưng
trợ giúp công ty xuất khẩu hàng hoá sang thị trường nước ngoài.
• Đại lý (Agent) là các cá nhân hay tổ chức đại diện cho một hoặc
nhiều nhà xuất khẩu ở thị trường nước ngoài.
Đại lý chỉ thực hiện một công việc nào đó do công ty uỷ thác và nhận
thù lao. Đại lý không chiếm hữu và sở hữu hàng hoá. Đại lý là người thiết
lập quan hệ hợp đồng giữa công ty và khách hàng ở thị trường nước ngoài.
• Công ty quản lý xuất khẩu (Export management company): là các
công ty nhận uỷ thác và quản lý công tác xuất khẩu hàng hoá.
Công ty quản lý xuất khẩu hàng hoá hoạt động trên danh nghĩa của
công ty xuất khẩu (không phải danh nghĩa của mình) nên là nhà xuất khẩu
gián tiếp.
Công ty quản lý xuất khẩu đơn thuần làm các thủ tục xuất khẩu và thu
phí dịch vụ xuất khẩu. Bản chất công ty quản lý xuất khẩu là làm dịch vụ
quản lý và thu được một khoản thù lao nhất định từ các hoạt động đó.
• Công ty kinh doanh xuất khẩu (Export trading company): là công ty
hoạt động như là nhà phân phối độc lập có chức năng kết nối các khách
hàng nước ngoài với công ty xuất khẩu trong nước.
SV Ngô Tuấn Anh, lớp Kinh tế phát triển K44A
13
Mở rộng thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam trong diều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
Ngoài việc thực hiện các hoạt động liên quan trực tiếp đến xuất khẩu,
các công ty này còn cung ứng các dịch vụ xuất nhập khẩu và thương mại
đối lưu, thiết lập và mở rộng các kênh phân phối, tài trợ cho các dự án
thương mại và đầu tư, thậm chí trực tiếp thực hiện sản xuất để hỗ trợ một
công đoạn nào đó cho các sản phẩm ví dụ như bao gói, in ấn Các công ty
này có thể cung cấp các chuyên gia xuất khẩu cho các công ty xuất khẩu.
• Đại lý vận tải: là các công ty thực hiện các hoạt động thuê vận
chuyển và các hoạt động có liên quan đến xuất nhập khẩu hàng hoá như
khai báo hải quan, các phí giao nhận chuyên chở bảo hiểm.
Các đại lý vận tải này cũng thực hiện các nghiệp vụ xuất khẩu và phát
triển nhiều loại hình dịch vụ giao nhận hàng hoá đến tận tay người nhận.
Khi các công ty xuất khẩu thông qua các đại lý vận tải hay các công ty
chuyển phát hành thì các đại lý và các công ty đó cũng làm các dịch vụ xuất
nhập khẩu liên quan tới hàng hoá đó. Bản chất các đại lý vận tải hoạt động
như các công ty kinh doanh dịch vụ giao nhận vận chuyển và dịch vụ xuất
nhập khẩu, thậm chí cả dịch vụ bao gói hàng hoá cho phù hợp với phương
thức vận chuyển, mua bảo hiểm cho hàng hoá và hoạt động của họ.
I.2.3. Xuất khẩu tại chỗ
Xuất khẩu tại chỗ là hình thức kinh doanh xuất khẩu đang có xu
hướng phát triển và phổ biến rộng rãi bởi những ưu điểm của nó mang lại.
Đặc điểm của loại hình này là không có sự dịch chuyển ra khỏi biên giới
quốc gia của các hàng hoá, dịch vụ. Đó là việc cung cấp hàng hoá, dịch vụ
cho các ngoại giao đoàn, cho khách du lịch quốc tế. Hoạt động xuất khẩu
tại chỗ có thể đạt hiệu quả cao do giảm bớt chi phí bao bì đóng gói, chi phí
bảo quản, chi phí vận tải , tránh được những rắc rối hải quan, thu hồi vốn
nhanh.
SV Ngô Tuấn Anh, lớp Kinh tế phát triển K44A
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét